Nie zaczynaj od środków. Kulturyści biorą — więc czemu Tobie może zaszkodzić?

Scenariusz znam na pamięć. Chłopak trenuje rok, może półtora. Pierwsze miesiące dały mu dużo, teraz waga na sztandze rośnie wolniej, a w lustrze zmienia się niewiele. Podchodzi po treningu i pyta półgłosem, „od czego najlepiej zacząć”. Widzę w nim siebie sprzed lat — tę samą niecierpliwość i to samo przekonanie, że gdzieś istnieje skrót.

Dlatego zamiast moralizować, siadam z nim i rozmawiamy o danych. Poniżej jest mniej więcej to, co mówię.

Działają. Właśnie to mnie niepokoi

Zacznę uczciwie: sterydy anaboliczne działają, i to mocno. W klasycznym badaniu z „New England Journal of Medicine” mężczyźni dostawali 600 mg testosteronu tygodniowo przez 10 tygodni. Ci, którzy w tym czasie w ogóle nie trenowali, i tak zwiększyli obwód mięśni bardziej niż grupa placebo. Najwięcej zyskali ci, którzy łączyli testosteron z treningiem — średnio ponad 6 kg beztłuszczowej masy ciała w dwa i pół miesiąca¹.

Kiedy pokazuję te liczby początkującym, oczy im się świecą. A ja widzę w nich problem. Środki tak skutecznie maskują błędy, że człowiek przestaje się uczyć. Kiepska technika, przypadkowa dieta, plan zmieniany co tydzień — wszystko to przestaje mieć znaczenie, bo i tak rośniesz. Obserwowałem kilka osób, które w ten sposób przeskoczyły etap nauki. Po odstawieniu zostały z formą, która topniała z tygodnia na tydzień, i z kompletnym brakiem pomysłu, jak ją utrzymać.

Najwięcej uczysz się w latach, w których rośniesz sam.

Duńczycy policzyli koszty

Dania ma coś, czego zazdrości jej cały świat nauki: kompletne rejestry medyczne całej populacji. Zespół ze Szpitala Uniwersyteckiego w Kopenhadze wziął mężczyzn, których w latach 2006–2018 przyłapano na sterydach podczas kontroli antydopingowych w klubach fitness, i porównał ich z dziesiątkami tysięcy rówieśników.

Kiedy w 2024 roku przeczytałem wyniki w „JAMA”, musiałem zrobić sobie przerwę. W ciągu średnio 11 lat obserwacji zmarło 2,8% użytkowników sterydów i 1% osób z grupy kontrolnej — prawie trzykrotnie wyższe ryzyko zgonu. Średni wiek badanych wynosił około 27 lat². Rok później ten sam zespół opisał w „Circulation” choroby serca: ryzyko zawału było u użytkowników mniej więcej trzy razy wyższe, a ryzyko zakrzepicy żylnej ponad dwa razy³.

Muszę dodać jedną ważną rzecz. To badania obserwacyjne, więc same w sobie nie dowodzą, że każdy z tych przypadków wynika ze sterydów — użytkownicy mogą się różnić od reszty populacji także stylem życia. Kierunek jest jednak spójny z tym, o czym od lat mówią kardiolodzy.

Rok z życia stu amatorów

Najbardziej poruszyło mnie holenderskie badanie HAARLEM, bo opisuje ludzi bardzo podobnych do tych, których spotykam na siłowni. Badacze śledzili 100 mężczyzn, którzy sami zaplanowali cykl — przed nim, w trakcie i przez rok po nim. Każdy z nich zgłosił przynajmniej jeden negatywny skutek. W trakcie cyklu najczęściej pojawiały się zatrzymanie wody (56%) i pobudzenie (36%), po cyklu spadek libido (58%). Trądzik dotknął 28% uczestników, ginekomastia 19%. Czterech miało poważne zdarzenia niepożądane, w tym niewydolność serca i myśli samobójcze⁴.

Jeden wniosek z tego badania powtarzam szczególnie często: dawka i długość cyklu w ogóle nie przewidywały, u kogo i jak poważne skutki uboczne się pojawią⁴. Tak zwana „bezpieczna dawka na start” z forum to więc życzeniowe myślenie.

Druga publikacja z tego samego projektu dotyczyła jąder. U większości mężczyzn produkcja własnego testosteronu wróciła do normy w ciągu trzech miesięcy, ale odbudowa produkcji plemników trwała około roku. Część osób, które miały już za sobą wcześniejsze cykle, po roku wciąż miała niski poziom testosteronu⁵.

Scena pokazuje tylko część historii

Rozumiem, skąd bierze się przekonanie, że „u nich działa”. Na zawodach widzisz ludzi w szczytowej formie. Z perspektywy zawodnika wiem, ile lat treningu stoi za każdą z tych sylwetek i jak dużą rolę gra genetyka. Wiem też, że o kolegach, którzy po drodze trafili do kardiologa albo psychiatry, mówi się w środowisku bardzo cicho.

Co proponuję zamiast

Pierwsze lata treningu to najlepszy okres na naturalny rozwój — szkoda go przespać. Z podopiecznymi wracamy wtedy do podstaw: progresji ciężaru, białka i snu. Zaczynamy też mierzyć postęp na serio, bo bardzo często „stoję w miejscu” okazuje się w praktyce „nie wiem, gdzie jestem”. Zdjęcia co dwa tygodnie, obwody i dziennik treningowy rozwiązują połowę problemu.

Jeśli już stosujesz środki, mam jedną prośbę: powiedz o tym lekarzowi. Regularne badania krwi, ciśnienia i serca to absolutne minimum.

WażneTen tekst ma charakter edukacyjny i nie jest poradą medyczną. Nie prowadzę podopiecznych na środkach dopingujących i nie doradzam w ich stosowaniu.